Dünya şimdilik rahat bir nefes aldı

Ancak bu nefesin kalıcı olup olmayacağı hâlâ belirsiz, geçici ateşkes şimdilik ilan edildi.

Ortada tam bir barış şimdilik yok, ama “yok etmek”ten söz ederken gelen bir rahatlama haberi var.PERDE ARKASINDA GECE YARISI YAŞANANLAR Geçici ateşkes ilanı için Türkiye saati ile saat 02.00’ye kadar Ankara- Washington- Tahran- İslamabad ve Doha arasında telefon trafiği sürdü.

Cumhurbaşkanı Erdoğan, Dışişleri Bakanı Hakan Fidan’ın yürüttüğü telefon trafiğini yakından takip etti.

Özellikle iki başlık üzerinde çalışıldı:1- Geçici ateşkesi kalıcıya çevirebilmek.2- Cuma günü İslamabad’da yapılması öngörülen müzakerelerin modelitesi ve başlıkları.◊ İki tarafın sunduğu maddeler aktörler arasında gece boyunca geldi gitti.◊ İran’ın 10 maddesi ilk etapta basına yansısa da, telefon diplomasisinde bu başlıklar muğlak bırakıldı.

Aksi takdirde masaya oturmak riske girebilirdi.◊ İran kendisine savaş tazminatından, Hürmüz’den geçecek gemiler için alınacak ücrete kadar başlıkları masaya getirmek isterken, ABD savaş öncesinde masaya koyduğu dosyayı getirdi yani nükleer kapasite, zenginleştirilmiş uranyum, füze kapasitesine son verilmesi ve vekil güçlerin tasfiyesi.◊ Bu durumda ayrıntılar İslamabad görüşmesine bırakılmış gibi görünüyor.ODADAKİ FİL ENDİŞESİ ◊ Ankara’ya göre geçici ateşkes bir güven artırıcı önlem işlevi görmeli.

Üstelik hem bölge hem de dünya açısından önemli bir ilk adım.◊ Ancak daha önemlisi bunun kalıcı bir barışa evrilebilmesi.

Yani bu sürenin tarafların tahkimat yapması için kullanılmaması.◊ Diğer yandan “odadaki fil” sorunu var.

Taraflar bu sürece Lübnan’ın da dahil olduğu konusunda görüş birliğine varmışken, gece boyunca sessiz kalıp sonra Lübnan açıklaması ile yine ortalık karıştırmaya çalışan İsrail sorunu.

Ankara’nın endişesi İsrail’in masayı dağıtacak bir hamle yapmaya kalkması.

Bu nedenle Dışişleri Bakanı Fidan, Amerikalılara, “İsrail siyasi ve askeri çıkarları için ABD’yi kullanmamalı” mesajını verdi.ANKARA’NIN SÜREÇTEKİ ROLÜ ◊ Türkiye başta Cumhurbaşkanı Erdoğan olmak üzere tüm kurumları ile aktörlerle görüştü.

Sadece son bir haftada Dışişleri Bakanı Fidan, Pakistan Dışişleri Bakanı ve Genelkurmay Başkanı ile 50’ye yakın görüşme yaptı.◊ Süreçte Ankara, İran’a karşılık vermek isteyen Körfez ülkelerini de tutarak, bölgesel savaşa dönüşmesine engel oldu.◊ Kürt grupların savaşa dahil edilmesini de önledi.◊ Gerekli mesajlar taraflara zamanında verildi.SAVAŞIN GÖRÜNMEYEN YÜZÜ: ABD’NİN KAYIPLARIŞimdi gelelim konunun diğer boyutlarına...

ABD Başkanı’nın yüksek tondan tüm söylemlerine karşı sıkıştığı ve bir çıkış kapısı aradığı biliniyordu.

Sahada dolaşan ciddiyetle değerlendirilmesi gereken bir de tablo var.

ABD’nin hem füze kapasitesinin büyük çoğunluğunu kullandığı bilgisi hem de kayıplar:◊ F-35 Lightning II: 1 savaş uçağı hasar aldı.◊ F-15E Strike Eagle: 4 kayıp iddiası (Kuveyt ve İran üzerinde).◊ A-10 Thunderbolt II: 1 uçak düşürüldü.◊ MC-130J Commando II: 2 uçak imha edildi◊ E-3 Sentry AWACS: 1 erken uyarı uçağı yok edildi (≈700 milyon $).◊ KC-135 Tanker: 2 imha, 6 hasarlı.◊ AH/MH-6 Little Bird: 4 helikopter.◊ MQ-9 Reaper: 17 İHA.◊ HH-60M / HH-60W: toplam 3 kayıp/hasar.◊ CH-47F Chinook: 2 ağır helikopter.Bu, savaşın askeri dengesi açısından kritik bir kırılma olduğunu gösteriyor.

ABD’nin İran’ı hafife aldığı ve bu öngörüde de yanıldığını gözler önüne seriyor.ABD NEDEN FRENE BASTI?Kayıpların yanı sıra sahaya dair en kritik veri şu:◊ ABD’nin bu süreçte füze kapasitesinin yaklaşık yüzde 70’ini kullandığı iddiası.Bu bilgi şu açıdan önemli:◊ Yoğun ve kısa sürede yapılan operasyonlar.◊ Çoklu cephe baskısı.◊ Artan mühimmat tüketimi.Bu tabloyu destekliyor.

Ve doğrudan şu sonuca götürüyor:◊ ABD, uzun süreli bir çatışmayı sürdürmek istemiyor.◊ Çünkü sürdürülebilirlik riski var.◊ Trump askeri, diplomatik ve siyasi açıdan sıkıştı.Bu nedenle ateşkes bir diplomatik tercih değil, askeri zorunlulukİRAN’IN ‘ZAFER’ İLANITahran cephesi ateşkesi farklı okuyor: “Direndik ve kazandık.”Buna paralel olarak İran’ın 10 maddelik bir çerçeve sunduğu iddiaları gündemde.

Öne çıkan ortak başlıklar:◊ İsrail saldırılarının tamamen durması.◊ ABD’nin doğrudan müdahaleden çekilmesi.◊ Yeni saldırı garantisi verilmemesi.◊ Güvenlik teminatları.◊ Yaptırımların gevşetilmesi beklentisi.Bu tablo, klasik ateşkesten çok şartlı denge arayışı.İRAN’IN GERÇEK GÜCÜ: ALGI VE MOZAİK SİSTEMİran cephesinde öne çıkan diğer başlıklar:◊ Sahte (decoy) füze rampaları.◊ Vurulan hedeflerin bir kısmının aldatma sistemleri olması.◊ İran tarafından atıldığı tespit edilen 5 bini aşan füze izi.İran’ın doktrini biliniyor:Mozaik + mobil + aldatma temelli yapıBu da İran’a şu avantajı sağlıyor: tükenmeyen güç algısı.İsrail sahada etkiliydi.Ancak stratejik hedef gerçekleşmedi.Çünkü: İran’ın füze kapasitesi kırılmadı.Bu da şu anlama geliyor: İsrail vurdu ama sonucu alamadı.DİPLOMASİNİN YENİ ADRESİ: İSLAMABADSahadaki kırılgan denge diplomasiyi hızlandırdı.

Müzakerelerin İslamabad hattında sürmesi bekleniyor.

Bu önemli.

Çünkü Pakistan:◊ İran ile temas kurabiliyor.◊ Batı ile konuşabiliyor.◊ Bölgesel denge kurabiliyor.Bu da sürecin kaderinin sahadan çok masada şekilleneceğini gösteriyor.

Asıl kritik soru burada.

Bu sürecin başarıya ulaşması sadece bölge için değil, dünya için de hayati.

Ancak zorluklar büyük:◊ Taraflar birbirine güvenmiyor.◊ Herkes “kazandım” söyleminde.◊ Sahadaki denge hâlâ kırılgan.Bu nedenle müzakereler ya kalıcı bir denge kuracak ya da yeni bir çatışmanın zeminini hazırlayacak.KİM KAZANDI?Net bir kazanan yok.

Ama kaybetmeyen taraf var:İran◊ Rejim ayakta.◊ Füze kapasitesi sürüyor.◊ ABD ve İsrail tam sonuç alamadı.ABD:Güçlü ama sınırlı.İsrail:Etkili ama sonuçsuz.SON SÖZDünya bugün gerçekten bir nefes aldı.Ama bu nefes şimdilik bir rahatlama, bir ara.ABD baskı altında.İran pozisyonunu güçlendiriyor.İsrail yeni hamleyi hesaplıyor.Ve en kritik gerçek: Bu ateşkes bir son değil, bir çıkış yolu mu, yoksa yeni bir savaşın eşiği mi?

Onu masadaki gelişmeler ve uluslararası tavır gösterecek.