Petrolde kıyamet günü yaklaşıyor

İran savaşının tetiklediği enerji krizi daha tehlikeli bir aşamaya yaklaşırken, yaklaşık 80 ülke ekonomilerini korumak için acil önlemler devreye aldı.Hükümetler, enerji piyasalarında yaklaşan kritik eşik öncesinde önlemlerini artırıyor.

Tüccarlar, Körfez’de mahsur kalan daha fazla yakıtın abluka altındaki Hürmüz Boğazı üzerinden ihraç edilememesi halinde petrol fiyatlarının yeniden sert şekilde sıçrayabileceği uyarısında bulunuyor.İngiliz Financial Times gazetesinin aktardığına göre, fon yöneticisi Aberdeen’in başekonomisti Paul Diggle, ekibinin Brent petrolün varil başına 180 dolara kadar yükseldiği bir senaryoyu incelediğini söyledi.

Diggle’a göre böyle bir durumda enflasyon hızla artabilir ve çok sayıda Avrupa ve Asya ülkesinde resesyon yaşanabilir.Diggle, bu senaryonun henüz temel beklentileri olmadığını belirtirken, “Bu sonucu çok ciddiye alıyoruz.

Ödünç alınmış zamanda yaşıyoruz.” dedi.YAZ DÖNEMİNDE BASKI ARTACAKKuzey yarımkürede yaz döneminin başlamasıyla klima kullanımı ve tatil seyahatlerine yönelik talebin artması; ham petrol, benzin, dizel ve jet yakıtı arzı üzerindeki baskıyı daha da artıracak.

Bu durum, küresel stokların halihazırda kayıtlardaki en hızlı düşüşünü yaşadığı bir döneme denk geliyor.Avustralya, yakıt ve gübre stoklarını artırmak için 10 milyar dolar harcama taahhüdünde bulundu.

Fransa ise ekonomisini krizden korumak için desteklerinin “kapsamını ve ölçeğini” değiştireceğini açıkladı.

Hindistan da döviz rezervlerini güçlendirmeye çalışırken halka altın almama ve yurt dışında tatil yapmama çağrısında bulundu.Uluslararası Enerji Ajansı’na göre acil önlem almak zorunda kalan ülke sayısı mart sonundaki 55 seviyesinden 76’ya yükseldi.FİYAT ARTIŞI, YAKIT KISITLAMASI, ÜRETİM DURUŞU TEHLİKESİEkonomistler ve tüccarlar, krizin bir sonraki aşamasının enerji fiyatlarında yeni bir sert artışa, daha geniş yakıt kısıtlamalarına, sanayi üretiminde duruşlara ve küresel büyümede belirgin bir yavaşlamaya yol açabileceği uyarısında bulunuyor.Avrupa Birliği Ulaştırma Komiseri Apostolos Tzitzikostas, geçen hafta Atina’da düzenlenen bir FT konferansında, Orta Doğu’daki çatışmanın “önümüzdeki haftalarda sona ermemesi ve Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılmaması halinde, dünya resesyonunun gündeme gelebileceğinden endişe ettiğini” söyledi.Çatışmanın başlamasından bu yana dünya, enerji kapasitesinin ötesinde tüketim yapıyor.TÜKETİM ÜRETİMİN 6 MİLYON VARİL ÜZERİNDEUluslararası Enerji Ajansı, mart ile haziran ayları arasında küresel petrol tüketiminin üretimin yaklaşık 6 milyon varil üzerinde seyredeceğini tahmin ediyor.

Bazı analistlere göre açık günlük 8 milyon ila 9 milyon varile yaklaşabilir.Bu açığı kapatmak için tüccarlar karada ve denizde tutulan petrol stoklarını kullanırken, hükümetler de stratejik rezervlerini piyasaya sürme taahhüdünde bulundu.Sisteme günlük 2 milyon varilden fazla acil ham petrol stratejik rezervlerden giriyor.

Ancak bu rezerv salımlarının birçoğunun temmuz ayında sona ermesi planlanıyor.REZERVLERDE 380 MİLYON VARİLLİK KAYIPUluslararası Enerji Ajansı’na göre savaşın başlamasından bu yana küresel rezervler yaklaşık 380 milyon varil azaldı.

Bu hesaplamaya Körfez’de erişilemeyen stoklar dahil değil.Krizde sıkışma noktasına tam olarak ne zaman ulaşılacağını öngörmek ise zor.Petrol rezervlerinin büyük bölümü, 3 milyar varilin üzerindeki miktarıyla petrol şirketleri, tüccarlar ve rafinerilerin elinde bulunuyor.

Ancak bu “envanterin” önemli kısmı sistemin işleyişinin bir parçası.

Boru hatlarının basıncı korumak için asgari hacimlere, rafinerilerin kesintisiz arza ve depolama tanklarının da zarar görmemek için tamamen boşaltılmamasına ihtiyacı var.Analistlere göre stoklar sıfıra inmeden çok önce piyasalarda ciddi aksama yaşanabilir.Oxford Institute for Energy Studies’ten Paul Horsnell, “Asgari işletme seviyesi ülkeye ve ürüne göre değişiyor” dedi.OPERASYONEL STRES SEVİYELERİ İÇİN HAZİRAN TAHMİNİJPMorgan, OECD ülkelerindeki stokların haziran başında “operasyonel stres seviyelerine” yaklaşabileceğini tahmin ediyor.Ancak süreç büyük ölçüde hükümetlerin, şirketlerin ve tüketicilerin kısıtlamalara ne kadar hızlı ve sert şekilde başlayacağına bağlı olacak.Analistler, gelişmiş ekonomilerin çoğunda krizin doğrudan arz yokluğundan çok daha yüksek fiyatlar yoluyla hissedilmesini bekliyor.Brent petrol şu anda varil başına 110 doların üzerinde işlem görse de Horsnell, bu seviyenin talebi anlamlı ölçüde azaltmak için yeterli olmayacağını söyledi.Horsnell, “Bu, 18 yıl önce görülen 140 doların üzerindeki tüm zamanların zirvesinin oldukça altında.

Çok da uzun olmayan bir süre önce 90 doları normal bir fiyat olarak görüyorduk” dedi.Gelişmekte olan dünyanın geniş kesimlerinde ise kıtlık belirtileri şimdiden görülüyor.EN HIZLI ETKİLENENLER PETROKİMYA VE HAVACILIKUluslararası Enerji Ajansı, krizin başlangıcından bu yana Pakistan, Sri Lanka ve Filipinler’de devreye alınan acil önlemlerin, Rusya’nın Ukrayna’yı geniş çaplı işgalinin ardından yaşanan 2022 enerji krizini “hatırlattığını” belirtti.

O dönemki şok, sonunda bazı gelişmekte olan ekonomilerde borç krizlerini tetiklemişti.

Söz konusu üç ülke de geçici olarak dört günlük çalışma haftasına geçti.Buna karşın şu ana kadar gıda fiyatları enerji fiyatları kadar sert yükselmedi.

Ajans ayrıca, 2022 krizinde petrol ithalatçısı ülkeler üzerindeki baskıyı artıran olağanüstü güçlü ABD dolarının bu kez “mevcut olmadığını” kaydetti.En hızlı ve doğrudan aksaklığı yaşayan sektörler ise petrokimya ve havacılık oldu.HSBC Avrupa petrol ve gaz araştırmaları başkanı Kim Fustier, tüketiciler açısından aksaklığın “merkez üssünün” artık rafine yakıtlar olduğunu söyledi.

Fustier’e göre rafine yakıt stokları hızla sıkışıyor; çünkü rafineriler pahalı ham petrol almak ve hızla yükselen navlun maliyetlerini ödemek konusunda isteksiz davranıyor.Bunun yerine birçok rafineri, çatışmanın görece hızlı sona ereceği beklentisiyle mevcut stoklarını eritiyor.RİSKLER ARTIYORŞimdilik birçok ekonomist, arz durumunun kısa sürede iyileşmesini, ham petrol fiyatlarının yeniden varil başına 100 doların altına dönmesini ve hızla yükselen enflasyon ile zayıf büyümenin birleştiği en kötü “stagflasyonist” sonuçlardan kaçınılmasını bekliyor.Örneğin Morgan Stanley analistleri, ABD’deki yapay zekâ yatırımı patlaması ve güçlü tüketici harcamalarının desteğiyle küresel büyümenin devam edeceğini öngörüyor.Ancak riskler artıyor.

Analistler bu hafta yayımladıkları notta, “Petrol fiyatlarının varil başına 150 doların üzerine çıktığı bir ‘tırmanma’ senaryosu; fiziksel kıtlıklar, tedarik zinciri aksamaları ve resesyon sonuçları anlamına gelir” değerlendirmesinde bulundu.