Meta’nın bağımlılık tuzağına karşı 40 ülke harekete geçti... Avrupa ABD'den daha ağır fatura kesecek

Sosyal medya devi Meta'nın genç kullanıcıların zihinsel sağlığına verdiği zararlar sebebiyle Amerika Birleşik Devletleri'nde köşeye sıkışması, dünya genelinde benzeri regülasyon dalgasını ateşledi. Şirketin ABD'de neredeyse tüm eyaletlerle yürüttüğü süreç kapsamında 10 yıla yayılan yaklaşık 18 milyar dolarlık rekor tazminat ödemeyi ve platformlarında köklü kısıtlamalara gitmeyi kabul etmesi, diğer ülkeleri de harekete geçirdi. Meta aleyhine açılan davalarda 29 eyalet yönetimi, Facebook ve Instagram'ın gençleri bağımlı kılacak şekilde tasarlandığını somut delillerle ortaya koydu. Tam bir hezimet yaşaması durumunda 1 trilyon 400 milyar dolara kadar çıkabilecek ceza riskini gören teknoloji devi, zararı ilk günden beri inkar etmesine rağmen milyarlarca dolar ödemeyi ve algoritmik yapısını değiştirmeyi kabul etmek zorunda kaldı. 4 KITADA 40 ÜLKE HAREKETE GEÇTİ ABD'de varılan uzlaşma, dünya genelinde halihazırda büyüyen tepkileri daha da alevlendirdi. Azerbaycan merkezli Azernews haberine göre, 4 kıtadan yaklaşık 40 ülke, gençlerin sosyal medya platformlarına erişimini kısıtlamak üzere kanun tasarıları hazırlıyor, mevcut kuralları sertleştiriyor veya doğrudan yasak uyguluyor. Geçen yılın sonlarında 16 yaş altındaki çocuklara yönelik dünyadaki ilk ulusal sosyal medya yasağını getiren Avustralya'nın ardından, benzer kanuni düzenleme Azerbaycan'da da gündeme geldi. Azerbaycan'daki tasarıya göre 16 yaşından küçük çocukların belirli sosyal medya platformlarında hesap açması tamamen yasaklanırken, 16 ile 18 yaş arasındakigençlerin platformlara erişimi ebeveyn onayına ve ilave güvenlik şartlarına bağlanıyor. GÖSTERMELİK YAŞ DENETİMLERİ ÇÖKTÜ Uzak Doğu'da da hükümetler Meta ve benzeri teknoloji şirketlerinin sorumsuzluğuna karşı sert adımlar atıyor. Mart ayında 16 yaş altı kuralını yürürlüğe koyan Endonezya ve Haziran ayından itibaren benzer kısıtlamaları başlatan Malezya, teknoloji devlerinin yaş doğrulama zorunluluklarını kasten yerine getirmediğini açıkça duyurdu. Şirketlerin çocukları korumak yerine kâr mekanizmalarını öncelemesi sebebiyle kanunların uygulanmasında direnç yaşanıyor. Avustralya'da bazı ebeveynlerin yasağa destek vermesinin arkasında, platformların çocukları korumadaki yetersizliği karşısında ellerinde güçlü bir kanuni dayanak bulma arayışı yer alıyor. AVRUPA'DAN ÇOK DAHA AĞIR CEZA PLANI Amerika'daki uzlaşmayla yakayı kurtardığını düşünen Meta için Avrupa kıtasında çok daha büyük tehlike beliriyor. Avrupa Birliği düzenlemelerinin, Amerika'daki anlaşmadan çok daha ağır yaptırımlarla sonuçlanabileceği belirtiliyor. Avrupa Komisyonu, Temmuz 2026 döneminde Facebook ve Instagram'ın Dijital Hizmetler Yasası'nı bağımlılık yaratan tasarımları sebebiyle doğrudan ihlal ettiğine dair ön bulgularını paylaştı. Komisyon, şirketin zararlı mekanizmaların reşit olmayan fertlerin zihni ve fiziki sağlığı üzerindeki tahribatını hiçbir zaman ciddiyetle değerlendirmediğini ve dizginlemediğini tespit etti. SAHTE DOĞUM TARİHİ ALDATMACASI Avrupa Komisyonu, Meta'nın 13 yaş altı yasağını fiilen ve etkili şekilde uygulamadığını belirledi. Mevcut sistemde bir çocuğun sahte doğum tarihi girerek platformlara hiçbir engelle karşılaşmadan girebildiği ortaya çıktı. Komisyon, 2025 yılı Dijital Hizmetler Yasası kılavuz ilkeleri doğrultusunda, reşit olmayan kullanıcıları sürekli ekrana çeken ve uygulamada tutan özelliklerin varsayılan olarak tamamen kapatılmasını şart koşuyor. Avrupa Parlamentosu ise ortak bir Avrupa dijital yaş sınırı fikrini destekleyerek 13 yaş altının tamamen yasaklanmasını, 13 ile 16 yaş arasına ebeveyn izni getirilmesini ve 16 yaş üstünün bağımsız erişimine izin verilmesini teklif ediyor. AMERİKAN ÇOCUKLARI KORUNURKEN BİZİM ÇOCUKLARIMIZ KORUNMASIZ MI BIRAKILACAK Soruşturmaların iki yılı aşkın süredir uzamasına ve şirketin Avrupa pazarında somut değişiklik yapmamasına tepkiler yükseliyor. İspanyol parlamenter Laura Ballarín Cereza, Meta'nın kendi ürünlerini Amerikalı kullanıcılar için hızla değiştirirken Avrupalı yetkililerle yalnızca müzakere yürütmesini sert dille eleştirdi. İngiltere hükümeti de Meta'dan benzer güvenlik tedbirlerini İngiliz gençleri için derhal uygulamasını talep ederek, Amerikan çocuklarının daha güçlü şekilde korunup kendi vatandaşlarının korunmasız bırakılmasını kabul etmeyeceklerini bildirdi. KİTLELERİ ESİR ALAN ALGORİTMA Sosyal medya şirketlerinin gelir modeli, kullanıcıların dikkatini ekranda tutmasüresine dayanıyor. Kullanıcılar platformda ne kadar uzun kalırsa o kadar fazla reklam gösteriliyor ve davranışsal veri toplanıyor. Sonsuz kaydırma, otomatik oynatılan videolar, anlık bildirimler ve kişiselleştirilmiş öneriler rastgele özellikler olmayıp, doğrudan kitleleri esir alma hedefiyle kurgulanan ekonomik modelin parçalarını oluşturuyor. Dürtülerini ve zaman kontrolünü yetişkinler gibi yönetemeyen çocuklara karşı bu sistemi acımasızca işleten şirketlerin, sorumluluğu yalnızca ebeveynlere ve reşit olmayan kullanıcılara yıkma taktiği küresel çapta iflas etti. İYİ NİYET BEKLEMEKSİZİN DÜZENLEMELER HAYATA GEÇİRİLMELİ Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Yüksek Komiseri Volker Türk de platformların henüz tasarım aşamasındayken çocuk güvenliği odaklı inşa edilmesi gerektiğini vurgulayarak, hükümetlerin şirketlerin iyi niyetini beklemek yerine proaktif düzenlemeler yapması çağrısında bulundu. META'NIN ABD'DE KABUL ETTİĞİ AĞIR ŞARTLAR Meta'nın ABD'de kabul etmek zorunda kaldığı yaptırımlar, teknoloji devlerinin bugüne kadar kaçındığı pek çok sınırlamayı içeriyor. Anlaşma şartları kapsamında bağımsız bir denetçi en az 5 yıl boyunca şirketin faaliyetlerini denetleyecek. 18 yaş altı kullanıcılar için günlük varsayılan iki saatlik kullanım sınırı getirilirken, gece yarısı ile sabah 06.00 saatleri arasında ebeveyn onayı olmadan uygulama kullanımı yasaklanıyor. Gece saatlerinde ve okul dersleri sırasında bildirimlerin tamamen kapatılması, beğeni ve tepki gibi etkileşim butonlarının görünürlüğünün azaltılması, belirli filtrelerin yasaklanması ve gençlere kişiselleştirilmemiş akış sunulması zorunlu tutuluyor.