Topraktan tezgâha döngüsel ekonomi

Başak Nur GÖKÇAMKüresel ekonomik sistem, doğrusal üretim model­lerinin yarattığı çevre­sel tahribat ve kaynak kıtlığı kıs­kacında yönünü hızla döngü­sel ekonomiye çeviriyor.

Bugün dünya genelinde her yıl milyar­larca ton atık üretilirken, bu atık­ların yalnızca yüzde 7,2'si ye­niden ekonomik döngüye ka­zandırılabiliyor.

Geri kalan devasa hacim ise ekosistem üze­rinde onarılamaz yaralar açıyor.Yeşil dönüşümün ve sürdürüle­bilirliğin makroekonomik den­geler üzerindeki ağırlığı artar­ken; sanayi, tarım ve toplumsal kalkınmanın entegre bir biçim­de yönetilmesi zorunlu hale ge­liyor.

Özellikle tarımsal üretimin yarattığı bitkisel atıkların katma değerli ürünlere dönüştürülme­si, hem karbon emisyonlarının azaltılmasında hem de kaynak verimliliğinde kritik bir kaldıraç rolü üstleniyor.

Bu dönüşümün en önemli aktörleri ise yerel kal­kınmanın ve toplumsal yapının temel taşı olan kadınlar oluyor.Sürdürülebilirliği üç dönüş­türücü stratejisinden biri olarak konumlandıran Anadolu Efes de bu alandaki vizyonunu top­lumsal fayda ile birleştirdi.

Şir­ketin ‘Derinleşen Etki’ odağıyla yayımladığı 2025 Entegre Faali­yet Raporu, ekonomik büyüme­nin yalnızca finansal başarı gös­tergelerinden ibaret olmadığını, paydaşlar ve toplum üzerindeki kalıcı etkilerle ölçülmesi gerek­tiğini gözler önüne sererek Bir­leşmiş Milletler Kalkınma Prog­ramı (UNDP) Türkiye ortaklı­ğında ‘İkinci Hasat’ projesini hayata geçirdi.İkinci Hasat projesi, tarlalarda arpa hasadının ardından geriye kalan ve genellikle atık ya da dü­şük katma değerli alt ürün olarak görülen arpa saplarının yaratıcı endüstriler için yeniden değer­lendirilmesine odaklanıyor.

Pro­jenin operasyonel merkezi ise deprem felaketinin ardından ya­ralarını sarmaya çalışan Adıya­man.

Adıyaman merkezli Eliya­man Kadın Girişimi Kooperatifi, Fortuna Kadın Girişimi Koope­ratifi ve MILKist Sosyal Tasarım Merkezi ile birlikte yürütülen ça­lışmalarda, geleneksel tarımsal atıklar birer sanat ve tasarım ob­jesine dönüşüyor.Aynı zamanda, Adıyaman’da­ki kadın kooperatiflerinin hikâ­yeleri, malzeme bilgileri, üretim teknikleri ve kültürel mirasları; uzaktan eğitimler ve üretim sü­recine dahil olan kadınlar tara­fından çekilen videolar gibi açık erişimli kaynaklar aracılığıyla uluslararası araştırma süreçleri­ne dahil edilecek.İkincil hammaddenin öncülük ettiği modelProjeyle ilgili değerlendirme­lerde bulunan Anadolu Efes Grup Kurumsal İletişim ve İlişkiler Di­rektörü Selda Susal Saatçi, “Ka­dınların güçlenmesi ve döngüsel ekonomi odağıyla geliştirilen bu proje, arpa saplarını kadın emeği, sanat ve tasarımın gücüyle yeni­den ekonomiye kazandırarak ikin­cil hammadde maddesinin öncü­lük ettiği yeni bir üretim modeli ortaya koyuyor” dedi.Projeye ilişkin konuşan UN­DP Türkiye Ekonomik Büyüme ve Rekabetçilik Portföy Yöneti­cisi Ceyda Alpay “Döngüsel eko­nomi yaklaşımıyla sosyal faydayı bir araya getiren bu modelin fark­lı bölgeler için de ilham verici bir örnek oluşturacağına inanıyo­ruz” derken, MILKIst Sosyal Ta­sarım Merkezi Kurucu Direktörü Birnur Temel Birtane ise “Tarım ile tasarım arasında yeni bağlar kurarken, farklı disiplinlerden sanatçılar ve tasarımcılarla bir­likte daha sürdürülebilir üretim modelleri geliştirmeyi amaçlıyo­ruz” diye konuştu.Mikro düzeyde hanehalkına, makro düzeyde sürdürülebilirliğe katkıDünya Bankası verilerine göre, kadınların iş gücüne katılım oranının yüzde 1 artması, küresel gayri safi yurtiçi hasılayı (GSYİH) milyarlarca dolar yukarı taşıyor.

İkinci Hasat projesi, Adıyaman’daki yerel kadın kooperatiflerini üretim zincirine dahil ederek mikro düzeyde hanehalkı gelirlerini artırırken, makro düzeyde sürdürülebilir kalkınma hedeflerine hizmet ediyor.

Proje, Adıyaman’dan New York’a uzanan uluslararası bir iş birliği ağı kurarak yerel üretim bilgisini küresel tasarım ve araştırma ekosistemiyle buluştururken yerelde üretilen katma değeri uluslararası pazarlara taşıma potansiyeli barındırıyor.