Akdeniz diyeti, yaşam tarzı desteğiyle tip 2 diyabet riskini azaltabilir

Kalp ve metabolizma sağlığı üzerindeki olumlu etkileriyle bilinen Akdeniz diyeti, kalori kısıtlaması, düzenli fiziksel aktivite ve kilo kaybına yönelik profesyonel destekle birlikte uygulandığında tip 2 diyabete karşı daha güçlü bir koruma sağlayabilir.İspanya’da yürütülen PREDIMED-Plus araştırmasına göre, daha yapılandırılmış bir Akdeniz yaşam tarzı modeli, tip 2 diyabet gelişme riskini yüzde 31 azalttı.

Avrupa’da gerçekleştirilen en büyük beslenme araştırması olarak tanımlanan çalışma, Navarra Üniversitesi’nin de aralarında bulunduğu 22 İspanyol üniversitesi, hastane ve araştırma merkezinden 200’den fazla araştırmacının katkısıyla yürütüldü.ARAŞTIRMA 4 BİN 746 KİŞİYLE YÜRÜTÜLDÜPREDIMED-Plus çalışması, 2013 yılında Navarra Üniversitesi’nin Avrupa Araştırma Konseyi’nden aldığı 2 milyon avroyu aşan destekle başladı.

Daha sonra farklı kurumların katılımıyla toplam fon miktarı 15 milyon avroyu geçti.Annals of Internal Medicine’da yayımlanan sonuçlar, 55-75 yaş aralığındaki 4 bin 746 yetişkinin verilerine dayandı.

Katılımcıların tamamında fazla kilo veya obezite ile metabolik sendrom bulunurken, çalışmanın başlangıcında hiçbirinde diyabet ya da kardiyovasküler hastalık yoktu.Araştırmacılar, katılımcıları 6 yıl boyunca takip ederek yoğunlaştırılmış Akdeniz tipi yaşam tarzı programının, geleneksel Akdeniz diyetine kıyasla tip 2 diyabete karşı daha güçlü bir koruma sağlayıp sağlamadığını değerlendirdi.KALORİ KISITLAMASI VE EGZERSİZ ETKİYİ ARTIRDIAraştırmada bir grup, günlük yaklaşık 600 kilokalori azaltılmış Akdeniz diyeti uyguladı.

Bu programa tempolu yürüyüş, kuvvet ve denge egzersizleri gibi orta düzey fiziksel aktiviteler ile profesyonel rehberlik de eklendi.Karşılaştırma grubundaki katılımcılar ise kalori kısıtlaması veya egzersiz önerisi olmadan geleneksel Akdeniz diyeti uyguladı.Sonuçlara göre, müdahale grubundaki katılımcıların tip 2 diyabet geliştirme olasılığı karşılaştırma grubuna göre yüzde 31 daha düşük bulundu.KİLO VE BEL ÇEVRESİNDE DAHA FAZLA AZALMA GÖRÜLDÜYoğunlaştırılmış programı uygulayan katılımcılar, kilo ve karın bölgesi yağlanması açısından da daha belirgin iyileşme gösterdi.Müdahale grubunda ortalama 3,3 kilogram kilo kaybı ve bel çevresinde 3,6 santimetre azalma kaydedildi.

Kontrol grubunda ise ortalama kilo kaybı 0,6 kilogram, bel çevresindeki azalma ise 0,3 santimetre oldu.Araştırmacılar, programın her 100 katılımcı için yaklaşık 3 tip 2 diyabet vakasını önlediğini tahmin etti.“MÜTEVAZI VE SÜRDÜRÜLEBİLİR DEĞİŞİKLİKLER BİNLERCE TANIYI ÖNLEYEBİLİR”Navarra Üniversitesi Önleyici Tıp ve Halk Sağlığı Profesörü, Harvard Üniversitesi Beslenme Bölümü Yardımcı Profesörü ve projenin baş araştırmacılarından Miguel Ángel Martínez-González, çalışmanın güçlü klinik kanıtlara dayandığını belirtti.Martínez-González, Akdeniz diyetinin kalori azaltımı, fiziksel aktivite ve kilo kaybıyla birlikte tip 2 diyabetin önlenmesinde etkili bir araç olduğunu gösterdiklerini ifade etti.

Bu yaklaşımın risk altındaki topluluklarda yaygınlaştırılması halinde her yıl binlerce yeni tanının önlenebileceğini söyledi.TİP 2 DİYABET KÜRESEL BİR SAĞLIK SORUNUTip 2 diyabet, dünyada en hızlı artan kronik hastalıklar arasında yer alıyor.

Uluslararası Diyabet Federasyonu’nun tahminlerine göre, dünya genelinde 530 milyondan fazla kişi diyabetle yaşıyor.Hastalığın artışında kentleşme, sağlıksız beslenme, hareketsiz yaşam tarzı, fiziksel aktivitenin azalması, nüfusun yaşlanması, fazla kilo ve obezite oranlarındaki yükseliş etkili oluyor.İspanya’da çoğu tip 2 diyabet olmak üzere yaklaşık 4,7 milyon yetişkinde diyabet bulunuyor.

Avrupa genelinde diyabetli kişi sayısı 65 milyonu aşarken, ABD’de bu sayı yaklaşık 38,5 milyon olarak bildiriliyor.AKDENİZ DİYETİNİN ETKİSİ YAŞAM TARZIYLA GÜÇLENİYORNavarra Üniversitesi Tıp Fakültesi Önleyici Tıp ve Halk Sağlığı Bölümü Başkanı ve çalışmanın ilk yazarı Miguel Ruiz-Canela, Akdeniz diyetinin insülin duyarlılığını artırma ve inflamasyonu azaltma konusunda sinerjik etki gösterdiğini belirtti.Ruiz-Canela, kalori kontrolü ve fiziksel aktivitenin bu faydaları güçlendirdiğini ifade ederek, yaklaşımın lezzetli, sürdürülebilir ve kültürel olarak kabul edilebilir bir model sunduğunu vurguladı.YENİ ÇALIŞMALAR BULGULARI DESTEKLİYORPREDIMED-Plus kapsamında yürütülen diğer analizler de Akdeniz tipi yaşam tarzı modelinin daha geniş sağlık etkilerine işaret ediyor.JAMA Network Open’da yayımlanan vücut kompozisyonu analizinde, enerji kısıtlı Akdeniz diyeti ve fiziksel aktivite kombinasyonunun toplam yağ ve viseral yağ miktarını azalttığı, yaşa bağlı yağsız kütle kaybını ise yavaşlattığı bildirildi.BMC Cardiovascular Disorders’da yayımlanan 2026 tarihli başka bir çalışma ise hareketsiz geçirilen zamanın fiziksel aktiviteyle değiştirilmesinin, kalp stresiyle ilişkili bazı kan belirteçlerinde olumlu değişimlerle bağlantılı olduğunu ortaya koydu.GIDA KALİTESİ DE ÖNE ÇIKIYORAkdeniz diyeti üzerine yapılan diğer araştırmalar da bu beslenme modelinin kardiyovasküler sağlık açısından önemini destekliyor.Cardiovascular Research’te yayımlanan 2025 tarihli bir değerlendirmede Akdeniz diyeti, kardiyovasküler hastalıkların önlenmesinde en çok incelenen beslenme modellerinden biri olarak tanımlandı.PREDIMED çalışmasının 2026 tarihli bir analizinde ise sızma zeytinyağı tüketimi daha düşük kardiyovasküler riskle ilişkilendirilirken, sıradan zeytinyağında bu ilişkinin daha zayıf olduğu belirtildi.UYGULANABİLİR BİR KORUNMA MODELİAnnals of Internal Medicine, çalışmayı Temple Üniversitesi’nden beslenme ve halk sağlığı uzmanları Sharon J.

Herring ve Gina L.

Tripicchio’nun kaleme aldığı bir editoryalle birlikte yayımladı.Editoryalde, müdahalenin klinik önemi ve tip 2 diyabetin önlenmesinde model oluşturma potansiyeli vurgulandı.

Ancak bu yaklaşımın Akdeniz bölgesi dışındaki ülkelere uyarlanabilmesi için sağlıklı gıdaya erişim, fiziksel aktiviteyi zorlaştıran kent yaşamı ve profesyonel desteğe ulaşım gibi engellerin de dikkate alınması gerektiği belirtildi.Uzmanlara göre çalışma, obezite ve diyabet ilaçlarının yoğun ilgi gördüğü bir dönemde, desteklenmiş yaşam tarzı değişikliklerinin de güçlü sağlık kazanımları sağlayabileceğini gösteriyor.PREDIMED ARAŞTIRMALARININ DEVAMI2013-2024 yılları arasında yürütülen PREDIMED-Plus projesi, 2003-2010 döneminde gerçekleştirilen önceki PREDIMED çalışmasının üzerine inşa edildi.

Önceki araştırma, sızma zeytinyağı veya kuruyemişlerle desteklenen Akdeniz diyetinin kardiyovasküler hastalık riskini yüzde 30 azalttığını göstermişti.Araştırmacılar, PREDIMED-Plus stratejisinin birinci basamak sağlık hizmetlerinde tip 2 diyabetin önlenmesi için sürdürülebilir ve maliyet etkin bir yöntem olarak kullanılabileceğini belirtiyor.

Program, aşırı kısıtlayıcı diyetler yerine tanıdık besinler, orta düzey fiziksel aktivite, kademeli kilo kaybı ve profesyonel desteği bir araya getiriyor.